La tempête de 1987, déjà 20 ans ....
 

C'est une tradition en Bretagne d'écrire des textes à chanter sur les grands évènements
comme sur des faits divers, afin qu'ils ne soient pas oubliés.
Il devait en être ainsi pour la tempête qui a ravagée la Bretagne cette année là.
Voici 2 textes relatant cette catastrophe qui m'a profondément marquée :

  
1 Ar gorventen : Un texte de Valentine Colleter - MP3
2
Son ar gorventen : Texte et mélodie de Yann Thomas - MP3

 

.
"Me n'on ket evit kanañ na gouelañ war un-dro, 'Benn vo ken kaer Breizh-Izel ni vo marv pell 'zo."

Je ne peux chanter et pleurer en même temps, Avant que la Bretagne ne soit aussi belle, nous serons morts depuis longtemps.

 

Valentine Colleter et Christiane Rivoalen
 

Printemps de Châteauneuf - 8 avril 2007
Enregistrement pris sur le vif

Kaner : Valentine Colleter
Diskaner : Christian Rivoalen

 
 - Ton Kentañ : Ar gorventen (5 mn 36)
- Tam Kreiz
(2 mn)
- Ton doubl - Podoù-fer
(10 mn 42)
  
Merci à Valentine Colleter et Christian Rivoalen qui m'ont permis de mettre cet enregistrement et ces photos en ligne,
ainsi que les paroles d' Ar gorventen une composition de Valentine.

 

 

Ton kentañ gavotenn : Ar gorventen

Valentine Colleter

Me ho ped 'ta Bretoned da zonet d'am selaou,
Me gomz deus ar gorventenn zo paseet 'barzh ar vro.

'Barzh ar bloavezh mil nav c'hant seizh ha pevar ugent,
D'ar c'hwezek a viz Here pa oa hanter noz sonet.

Na me oa bet dihunet ya sur dre un taol spont,
Gant an avel dirollet e koler o yudel.

Na greden ket kaozeal na kenebeut bourjal,
Na gouloù oa ket en ti 'vit en em sklerijañ.

E-pad teir eur horolaj, sur e oa bet padet,
Ar gorventenn maleurus prenestoù a grene.

Na pa oa deuet ar mintin neuze oamp sortiet,
Na pa sellemp en dro deomp hor c'halon zo mantret.

Na gant ar postoù bihan e teu ar c'helouioù,
Partout en bro Breizh-Izel a zo traoù distrujet.

Batimañsoù perzhier mor kalz anezhe zo torret,
Kalz taolet ha distaolet an eil deus egile.

Na kalz deus an toennoù oa savet gant an avel,
Na tourioù an ilizoù kalz a zo diskaret.

Ar c'hejer diwar ar beg a zo kaset da nijal,
Ar c'hleier na vrallont ket d'ar sul d'an ofern-bred.

Partout diwar an heñchoù a zo gwez diskaret,
'Benn sirkuliñ a vo ret dont d'o dibarasat.

Me o vont betek ar c'hoad war zigarez pourmen,
Trist a oa gwelet an tachenn gant ar gwez displantet.

Betek amañ me c'halle laret a vouezh uhel,
Nag e oa Koad Uhelgoad ar c'haerañ e Breizh-Izel.

Pa oan antreet er c'hoad ur pennad avañset,
Me 'm eus kavet un heizez dindan ar wenn lazhet.

Nag en-dro dezhi a oa pemp a heizez vihan,
'Vel d'ur vandenn vugale en-dro d'o mamm marvet.

Nag ar lapined bihan a oa tout spouronet,
zo kollet gante o zud n'ouzont pelec'h monet.

Na pa teufet da bourmen bremañ en Breizh-Izel,
Pa selfet deus ar c'hoajoù c'hwi chomo souezhet.

Na kalz deus ar gwez bleset zo o membroù troc'het
'Vel d'ur vandenn soudarded o tont deus ar brezel.

Me n'on ket evit kanañ na gouelañ war un-dro
'Benn vo ken kaer Breizh-Izel ni vo marv pell 'zo.


Un texte de Valentine Colleter


Je vous prie donc, Bretons, de venir m'écouter,
Je parle de la tempête qui est passée par le pays.

En l'année mil neuf cent quatre vingt sept,
le 16 du mois d'octobre, quand minuit eut sonné.

J'ai été réveillée, oui, avec effroi
Par le vent déchaîné qui hurlait en colère

Je n'osais ni parler ni bouger non plus,
Il n'y avait pas de lumière dans la maison pour s'éclairer.

Pendant 3 heures d'horloge elle a duré,
le tempête malheureuse, les fenêtres tremblaient.

Quand fut venu le matin alors nous sommes sortis.
Quand nous regardions autour de nous nos coeur sont navrés.

Par les postes de radio viennent les nouvelles,
partout en Basse-Bretagne il y a des destructions.

Les bâtiments des ports de mer nombre d'entre eux sont brisés,
Beaucoup se sont fracassés les uns sur les autres.

De nombreux toits furent soulevés par le vent,
Les clochers des églises, beaucoup furent abattus.

Les coqs à leur sommet ont été emportés,
Les cloches ne sonneront pas le dimanche pour la grand-messe.

Partout sur les routes il y a des arbres abattus,
afin de circuler il faudra venir les débarrasser

Je vais jusqu'à la foret sous prétexte de me promener,
C'était triste de voir l'endroit avec les arbres arrachés

Jusqu'à présent je pouvais dire à voix haute,
Que la forêt du Huelgoat était la plus belle de Bretagne.

Quand je fus entrée dans le bois, et eus avancé un moment,
J'ai trouvé une biche tuée sous un arbre.

Et autour d'elle il y avait cinq petites biches,
Comme une bande d'enfants autour de leur mère morte.

Les petits lapins étaient tout effrayés,
ayant perdus les leurs ils ne savent où aller.

Si vous veniez maintenant vous promener en Bretagne,
En regardant les bois vous seriez surpris.

Beaucoup d'arbres blessés ont leurs membres coupés,
comme une troupe de soldats revenant de l'armée.

Je ne peux chanter et pleurer en même temps,
Avant que la Bretagne ne soit aussi belle, nous serons morts depuis longtemps.


Traduction en Français par Bernard Poisbeau


_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

.

Partition de Son ar Gorventenn
Pochette de la cassette - Tableau de Fanch Vidament
Peinture de Fañch Vidament
 


Son ar Gorventenn : Texte et mélodie de Yann Thomas

Source " Musique Bretonne " :
n° 81 de Mai 1988 pour le texte
n° 82 de Juin 1988 pour la partition

L' enregistrement est tirée d'une cassette éditée par RKB.

Uillean pipe : Ronan Le Bars
Le nom des flutiste et guitariste ne sont pas indiqués sur la cassette.
Je suis en recherche de ces informations.

Documents donnés par Bernard Lasbleiz.

 Son ar gorventen (11 mn 27)
chanté par Yann Thomas


 



Son ar Gorventenn

Tostait ouzhin kenvroiz ha kanit me ho ped
Tristig asambles ganin ur son am eus nevez graet

Komposet em eus ar son-mañ 'fin ar bloaz tremenet
Diwar-benn ur gwalleur 'barzh hon bro degouezhet

Deus an nos d'ar bemzeg a viz Here er bloaz seizh ha pewar-ugent
An holl dud oa bet spouronet, ur gorventenn oa tremenet

War dro eizh eur deus an noz oa komañs' da c'hwezañ
A-benn div eur goude-se ne rae ken 'met yudal

Bep seurt tud zo er vro-mañ ha deus bep seurt kalite
Met pep hini gant e vicher ne ouie petra d'ober

Gwazed ivez zo 'barzh hon bro a zo kreñv ha kalet
Met dirak en torfed-mañ tout oant bet disarmet

Dont a raent maez o gwele evit gwelet o loened
A vleje en o c'hreier evit bezãn sikouret

Met pa oa netra d'ober ha gouloù ne oa ket
Ret oa gortoz ar beure, kavet oa hir an amzer

Pa oa deut sklerijenn an deiz , kredit ma mignoned
Nag an dud a lammas an eil gant egile

Nag an dud a lammas an eil gant egile
Peogwir c'hoazh e oant bev mat, ya sur, dre c'hras doue

Ha diouzhtu ec'h aent d'o c'hreier da welet o loened
Kalz anezhe a oa distaget ha lod all a oa krouget

Ha darn all er parkeier kalz a oa bet lazhet
Ar re a oa chomet en o buhez a oa pennfollet

Met deus ar yer hag ar moc'h 'm eus ket c'hoazh kaozeet
Ha dre sur perc'henned ar re-mañ a zo bet glac'haret

Kreier moc'h zo er vro-mañ ivez poulailheroù
An toennoù warne tout oa-int aet e pilhoù

Tier brav zo en hon bro vihan, darn zo bet distoet
Ha kalz deus o chiminalioù a zo bet diskaret

Hon ilizoù kaer ken brav kizellet o zourioù hir ha moan
Bet savet gant hon zud kozh, ya sur, gant kalz a boan

Baleet 'm eus 'barzh ma bro alies em eus gwelet
Skrivet ga' un dorn a grene, diwallit mignoned

An iliz-mañ zo diframmet hag ouzhpenn-se dilezet
Kar an tour warnezhi a zo prest da gouezhet

Ouzhpenn-se hon zud marv bet galvet gant doue
Zo 'tiskuizhañ 'barzh ar vered, ya, dindan ar maen-bez

Ar c'hroazioù hag ar souvenirioù tout oa-int bet difoeltred
'Vel ma vijen bet bombardet, trist e oa o gwelet

Hag hon c'hoajeier ken kaer ha ken darempredet
Ur maleur deus ar gwashañ warne zo erruet

Hon holl gwez pell zo plantet ha ken brav regennet
Ar re ne oant ket displantet a zo bet dibennet

Pegen brav 'veze pourmenn na 'barzh 'r c'hoajoù don
Met bremañ vo cheñchamant, kañvaouet eo hon c'halon

Hag ivez al loened gouez o frinkal 'tre ar brankoù
Leusket o doa-int o zoulloù kuzh gant aon deus ar marv

Bep seurt traoù zo er bed-mañ evit muzuliñ an amzer
Evit al loened gouez n'int ket, ar re-se zo dibreder

Tri devezh 'raok an torfed-mañ bemdez 'veze gwelet
Cheuvreuilhed hag ivez moc'h-gouez ' ouezent ket pelec'h monet

Pa sellomp deus hon ferzhier mor, tout int bet gwallaozet
Bagoù bihan, bagoù bras, kalz a oa bet drailhet

Nag ar gwez 'bord an henchoù, brav 'veze o gwelet
Gant an avel ken dirollet meur a hini oa diskaret

Pilet an eil war egile, paralizet oa hon bro Breizh
Ar pellgomzer oa chomet mut, kounnar a oa 'barzh hon c'hreiz

Displantet oa bet ivez mammoù an avaloù
Trist e vo penn ar Breizhad ma vo ket chistr er barrikennoù

Da zebriñ krampouezh ed-du hag ivez yod silet
'Barzh ur skudell pe ur werenn, gant an holl 'veze karet

A-raok echuiñ ma c'hanaouenn me ho ped mignoned
Da selaou ac'hanon gant evezh, un dra 'm eus c'hoazh da laret

Hon bro Breizh zo ur vro goant, evidomp ur vro dispar
' Leskomp ket anezhi nann, da vervel, se 'vefe ur glac'har

Ma faot deoc'h goût ha klevet piv en deus savet ar son-mañ
Hemañ zo 'chom 'bourk Bolazeg, Yann Domaz ' vez graet dioutañ

'Raok disklêriañ ar ganaouenn houmañ zo bet silet
Gant Annaig hag Aumphrey 'barzh hon bro gwall anaveze




Chanson de la tornade
.

Approchez vous de moi, gens de mon pays, et chantez, je vous prie
Tristement avec moi une chanson que j'ai nouvellement faite.

J'ai composé cette chanson à la fin de l'année passée
Au sujet d'un terrible malheur dans notre pays survenu.

La nuit du quinze octobre de l'an quatre vingt sept
Tout le monde a été épouvanté, une tornade était passée.

Autour de huit heures du soir elle a commencé à souffler
Deux heures après cela, elle ne faisait plus que hurler.

Il y a toute sorte de gens dans ce pays et de toute qualité
Mais aucun avec son métier ne savait quoi faire.

Il y a des hommes aussi dans notre pays qui sont forts et solides
Mais devant ce méfait, tous étaient désarmés.

Ils sortirent de leurs lits pour voir leur bêtes
Qui beuglaient dans leurs étables pour être secourues

Mais puisqu'il n'y avait rien a faire et qu'il n'y avait pas de lumière
Il fallut attendre le matin, on trouva le temps long.

Quand fut venue la clarté du jour, croyez moi mes amis
Les gens se sautèrent au cou l'un del'autre.

Les gens se sautèrent au cou l'un de l'autre
Car encore ils étaient bien vivants, oui grâce à dieu.

Et aussitôt ils allèrent à leurs étables pour voir leurs bêtes
Beaucoup d'entre elles étaient détachées et certaines étaient pendues

Et d'autres dans les champs beaucoup ont été tuées.
De celles qui étaient restées en vie certaines étaient affolées.

Mais des poules et des cochons je n'ai pas encore parlé
Et pour sûr, les propriétaires de ceux-ci ont été affligés.

Il y a des porcheries dans ce pays et aussi des poulaillers
Les toits qui les couvraient sont tous partis en lambeau

Il y a de belles maisons dans notre petit pays, certaines n'ont plus de toit
Et beaucoup de leur cheminées ont été abattues

Nos belles églises au clocher long et mince si bellement ciselées
Érigées par nos ancêtres, c'est sûr à grand peine.

J'ai parcouru mon pays, souvent j'ai vu
Ecrit par une main qui tremblait, faites attention mes amis

Cette église est défoncée et en plus délaissée
Car son clocher est prêt à tomber.

En plus de cela, nos morts, rappelés à dieu,
Qui reposent dans le cimetière, oui, sous la pierre tombale

Les croix et les souvenirs ont tous été démantelés
Comme s'ils avaient été bombardés, c'était triste de les voir.

Et nos bois si beaux et si fréquentés
Un malheur des pires sur eux est arrivé.

Tous nos arbres plantés depuis longtemps et si bien alignés
Ceux qui n'ont pas été arrachés ont été décapités.

Comme il faisait beau se promener dans les bois profonds
Mais maintenant cela va changer, notre coeur est endeuillé.

Et aussi les animaux sauvages qui remuaient dans les branches,
Ils ont délaissés leurs cachettes par peur de la mort.

Il y a toutes sortes de choses dans ce monde pour mesurer le temps,
Ce n'est pas pour les animaux sauvages, ceux-ci sont insouciants.

Trois jours avant ce méfait, tous les jours on voyait
Des chevreuils et aussi des sangliers qui ne savaient pas où aller.

Quand on regarde nos ports de mer ils ont tous été endommagés.
Les petits bateaux, les grands bateaux, beaucoup ont été déchiquetés

Et les arbres au bord des routes qu'il faisait beau les voir,
Par le vent tellement déchaîné beaucoup ont été arrachés

Abattus l'un sur l'autre, notre Bretagne était paralysée
Le téléphone est resté muet, nous avions la rage en nous.

Arrachées furent aussi les mères des pommes
La mine du breton sera triste s'il n'y pas de cidre dans les barriques

Pour manger des galettes de blé noir et aussi de la bouillie d'avoine
Dans une écuelle ou un verre, tout le monde l'aimait.

Avant de finir ma chanson je vous prie mes amis
De m'écouter avec attention, j'ai encore une chose à dire :

Notre Bretagne est un joli pays, pour nous un pays sans pareil
Ne le laissons pas mourir, ce serait un malheur

Si vous voulez savoir et entendre qui a composé cette chanson
Il habite au bourg de Bolazec, on l'appelle Yann Domas

Avant de dévoiler la chanson, celle-ci été filtrée
Par Annaig et Aumphrey bien connus dans notre pays.


 
Un texte de Yann Thomas
Orthographe du texte original revue et traduction en français par Bernard Poisbeau.

 

 
Une tradition musicale
Boest en diaoul
Kornik kozh : toute une histoire
Page d'accueil
 
Analyse de style
Conférences sur la gavotte
Galerie de peinture
 
Tablatures de gavottes
La tempête de 1987
Fest-noz : des gavottes à écouter
Des lieux, des liens